Interview met Jos Douma over zijn nieuwe boek ‘Verlangen naar het goede leven’

jos-douma-samen-delen-samen-eten-samen-lezen-verlangen-naar-het-goede-leven-voorganger-plantagekerk-zwolle-tw-header

Jos Douma, predikant van de Plantagekerk, is echt een man van woorden. Hij spreekt, preekt en schrijft veel. Hij schreef inmiddels 25 boeken, waaronder een aantal dat vaak werd herdrukt. Zijn nieuwste boek – het is zijn 25e – heeft als titel ‘Verlangen naar het goede leven’. Het biedt niets minder dan een andere, nieuwe weg voor de kerk; vanuit de woorden naar de praktijk. Het is zijn verlangen dat kerken hiermee weer de aansluiting vinden bij waar mensen vandaag zijn.

Door: Pieter de Boer – Foto: Patrick Ooms

Vanuit de kerk in Zwolle

In de Plantagekerk in Zwolle is de beweging al begonnen. Onder de noemer ‘Verlangen naar het goede leven – samen lezen, samen delen, samen eten’ wordt er sinds het seizoen 2015-2016 mee geoefend. Want wat bleek: In deze benadering van kerk-zijn is het oorspronkelijke DNA van de eeuwenoude kerk te zien.

Het boek

Als hem wordt gevraagd wat het bijzondere van dit boek is, hoeft hij niet lang na te denken: ‘Het is een boek voor mensen die verder willen met de kerk maar het graag anders willen. Ik breng onder woorden welke moeite ik heb met veel nutteloze woorden in en over de kerk, vergaderingen over stukken of eindeloos praten. Ik kies voor de praktijk, voor meer “doen”. Ik gebruik vaak de slogan uit de wereld van organisaties: “doen is het nieuwe praten”. Want als er alleen maar woorden zijn waardoor we niet in beweging komen, dan ontbreekt er iets wezenlijks. Het goede leven vraagt om doen.’

Het DNA van de kerk

‘Ik beweer in het boek dat het belangrijk is om het DNA van de kerk te herontdekken. En dit is ook het DNA van het goede leven in de volle breedte. Ik leg een brug tussen wat er op zondag in de kerk en wat daarbuiten gebeurt. En beschrijf de drie brug-praktijken: samen lezen, samen delen en samen eten. De kerk heeft volgens mij hiermee iets unieks waar mensen altijd naar op zoek blijven. Ik merk het bijvoorbeeld in wat we doen met een groep van twintigers: dit is wat ze zoeken. We doen niets anders dan samen eten, lezen en delen.’

‘We moeten er vanaf dat alles zo massief op zondagse kerkdiensten is gericht. Ik zie eerder een cirkel met twee brandpunten: de zondag met de liturgie en daarnaast diverse andere kleinschalige ontmoetingen’

Meer dagelijkse praktijk

Bewust neemt hij in het boek klassieke termen – namelijk Woord, doop en avondmaal – als uitgangspunt. Daarmee wordt opnieuw verbinding gelegd met wat er vandaag in de samenleving en bij christenen in het dagelijkse leven speelt. ‘Deze klassieke woorden koppel ik in het boek aan alledaagse werkwoorden (lezen, delen, eten), waarmee meer dynamiek en meer ruimte ontstaat.’

Het boek pleit ervoor dat de kerk zich minder focust op de zondag en de kerkdienst. ‘We moeten er vanaf dat alles zo massief daarop is gericht. Ik zie eerder een cirkel met twee brandpunten: de zondag met de liturgie en daarnaast diverse andere kleinschalige ontmoetingen. In die ontmoetingen moet hetzelfde DNA zitten als in de zondagse bijeenkomsten. Het is alleen veel dynamischer, meer alledaags en praktisch. Het gaat om mensen die elkaar ontmoeten. Ik hoor het steeds vaker: “Ik ga met liefde zondag naar de kerk, maar wat me echt voedt, dat zijn bijvoorbeeld de bijeenkomsten in de miniwijk en de andere ontmoetingen in kleinere kring”.’

jos-douma-verlangen-naar-het-goede-leven-samen-lezen-samen-delen-samen-etenOp meer plekken samen eten

Is het zijn wens dat mensen vaker samen gaan eten? ‘Ik zou het mooi vinden als mensen meer eten, meer ontmoetingen zouden hebben waar de drie elementen van “samen eten, samen delen, samen lezen” onderdeel van zijn. Alle drie hebben ze hun eigen uitdaging om samen een goed geheel te vormen. We zien dit in de gemeente ook steeds vaker gebeuren en het “samen lezen, delen, eten” is ook iets dat nu al vele jaren op elke donderdagavond in de kelder van de kerk gedaan wordt in de Aanloop. Dat is heel krachtig.’

Het gaat ook over thuis tafelen: ‘Bij ons thuis eten we steevast aan tafel, dat wel, maar het gaat wel snel. In 20 á 25 minuten is het gebeurd. Ik ben weleens wat jaloers op anderen waar het lukt om het tafelen veel meer inhoud en tijd te geven. Het kan ook bij een kerkenraadsvergadering: neem maar de tijd om eerst samen te eten en te delen en te lezen, om daarna pas te vergaderen.’

Kwetsbaar zijn en samen delen

‘Eten’ en ‘lezen’ zijn makkelijk herkenbare zaken. Maar hoe zit dat met ‘delen’? Voor Jos zelf is dit wel het meest spannende onderdeel van het verhaal en het vraagt ook wel om uitleg. ‘Hier komt het “samen” vooral tot uitdrukking. Eten en lezen kan nog wel alleen, maar delen doe je altijd met meer. De doop laat ook zien dat we als eenling onderdeel worden van een veel groter geheel. Hier is het leven kwetsbaar en dat is wat “delen” ook is.’ Wat Jos op het oog heeft, is ‘dat je een gemeenschap vormt en dat dit dus betekent dat je elkaar een inkijkje in je hart geeft. Wat speelt er nu echt in je leven? We leven in een cultuur waar we makkelijk oppervlakkig met elkaar omgaan en op de vraag hoe het met ons gaat, zeggen we gemakkelijk “goed”, maar is dat ook echt zo? Op plaatsen waar er kerk is – dat is veel breder dan de bekende kerk – neem je daar niet zo snel genoegen mee. Daar wil je weten wat je voelt en wat er in je omgaat. Dat is een stukje kwetsbaarheid die toont waar je blij van wordt of wat je lastig vindt.’

‘Je kunt 100 keer samen lezen en een mooi verhaal vertellen, maar als er geen voedingsbodem is van ‘samen delen’ dan gebeurt er uiteindelijk niks’

In de Plantagekerk deelt Jos ook in preken weleens zijn gevoel en verlegenheid. In het boek is een preek opgenomen waarop veel positieve reacties kwamen. Hoe mooi dit ook is, toch ervaart hij hier ook een spanning: ‘Vroeger waren we toch meer bezig met het woord, dat het evangelie zuiver gebracht werd en als het zuiver was, dan was je blij. Nu zie ik weleens de balans naar de andere kant gaan: veel meer focus op de persoon, de authenticiteit, zodat we bijna niet meer bezig zijn met wat het evangelie is en doet. Ik ontdek steeds meer dat die twee bij elkaar horen. Je kunt 100 keer samen lezen en een mooi verhaal vertellen, maar als er geen voedingsbodem is van “samen delen” dan gebeurt er uiteindelijk niks.’

Voor hem betekende het een verandering. ‘Primair ben ik wel iemand van samen lezen en van schrijven. In de loop van de tijd ben ik me er meer bewust van geworden dat woorden niet raken als anderen op het “samen delen” zitten en de predikant niet.’ Hij leerde dit vooral in Zwolle: ‘Het is echt Zwols, kwetsbaar durven zijn, verbinding maken; het sociale zit in het DNA van deze stad.’ Eenvoudig is het niet. ‘Samen delen is voor mij ook steeds een zoektocht.’

Minder spreken, meer samen lezen

Betekent dit dat de dominee die zo van preken houdt dat veel minder gaat doen? ‘Nee, niet minder preken, maar het betekent wel dat we af moeten van het oeverloze praten in de kerk over beleidsplannen en kwesties. En dat we wat minder spreken over geloof in de zin van overtuigingen en meer in de zin van praktijken. Ga maar gewoon dingen samen doen. Er is geen preek die daar tegenop kan.’

Het samen lezen is juist een wezenlijk onderdeel van het DNA. In zijn visie staat het lezen in de gemeenschap voorop. Samen eten, samen delen, dat is allemaal prachtig en nodig – maar dat kun je op de voetbalclub ook. In een kerkgemeenschap staat het unieke Evangelie voorop. ‘Daarin ben ik dan wel weer traditioneel misschien: eerst lezen. In de praktijk zal het heus vaak beginnen met delen en eten, maar zonder dit lezen groeit het scheef.’

Het goede leven

De titel van het boek is ‘Verlangen naar het goede leven’. Wat is dit goede leven volgens Jos precies? ‘Hier moet je geen eenduidig antwoord op willen geven,’ vindt hij. ‘Het is een uitdrukking die in de filosofie gehanteerd wordt, maar die ook past bij het leven zoals de Bijbel erover spreekt. Jezus die zegt “Ik ben het leven” en God die alles geschapen heeft en “zag dat het goed was”. Jezus geeft in Johannes 10 aan waarom hij gekomen is: “om het leven te geven in al zijn volheid”; dit zijn allemaal associaties die erbij horen.’ Tegelijk: ‘Een goed glas bier en lekker met de benen op tafel of op een terrasje hoort daarbij. Ik ben zelf denk ik niet iemand waarvan men snel zal zeggen: die geniet van het goede leven, maar ik zou wel graag zien dat mensen dat gewone goede leven wat meer meenamen mee de kerk in. Dat is een legitieme beweging, daarvoor hebben we elkaar met alle verschillende accenten nodig.’

Hoop op beweging in kerken

‘Ik hoop dat dit boek iets in beweging zet in kerken. Wat erin staat is heel basaal en tegelijk zo in lijn met het evangelie. Het is geen schreeuwerig concept zoals veel andere ideeën over de kerk. Ik hoop dat mensen beseffen: hier kunnen we iets mee. En dat ze ook zien: hé, dat doen we eigenlijk al. In wezen kun je verder gaan met waar je al mee bezig bent en langzaam wat accenten anders leggen. Het vraagt niet om het omturnen van het huidige kerk-zijn. Het vraagt wel om de bereidheid te bewegen van statisch naar dynamisch, van formeel naar informeel. Aansluitend bij de bewegingen die we ook in onze maatschappij zien.’

Meer over het boek van Jos via zijn website. Dit boek is verkrijgbaar bij alle boekhandels.

Waar vind je ons

Plantagekerk Zwolle
Ter Pelkwijkstraat 17
8011 SE Zwolle
  

Kom kennismaken! Routebeschrijving

Waar vind je ons

Plantagekerk Zwolle
Ter Pelkwijkstraat 17
8011 SE Zwolle

Kom kennismaken! Routebeschrijving