Plantagekerk als monument

DCIM100GOPROGOPR0997.
Plantagekerk Als Monument 3 Klein
Plantagekerk Als Monument 2 Klein
Plantagekerk Als Monument 4 Klein
Plantagekerk Als Monument 5 Klein
Plantagekerk Als Monument 6 Klein
Plantagekerk Als Monument 7 Klein
Plantagekerk Als Monument 8 Klein
Plantagekerk Als Monument 9 Klein

Medio 1835 vond in Zwolle de Afscheiding plaats van de Nederlands Hervormde Kerk. Ds. Hendrik de Cock richtte de Christelijke Afgescheiden Gemeente op. Deze gemeente had echter vrijwel onmiddellijk te kampen met interne verdeeldheid. In 1838 leidde dit tot een afsplitsing onder de naam ‘Gereformeerde Gemeente onder het kruis’ en in 1866 volgde in deze gemeente een tweede scheuring. Zo waren er drie gemeenten der afgescheidenen in Zwolle.

In 1869 kwam het tot een hereniging van de drie gemeenten. Men ging samen verder onder de naam ‘Christelijke Gereformeerde Kerk’. De bestaande kerkgebouwen waren te klein voor de verenigde gemeente. Daarom besloot de kerkenraad in 1872 tot nieuwbouw, welke gecoördineerd werd door Ds. W.H. Gispen.  In 1873 kon van de gemeente Zwolle bouwgrond worden gekocht, op drooggelegd terrein bij een gedeelte van de oude stadsmuur. Dit stuk grond deed in de middeleeuwen dienst als plantage voor de stad Zwolle. In 1859 werd de daar, ondergronds, stromende Kleine Aa gedempt het terrein werd daarna gebruikt als blekerij. Op 2 juli 1874 startte men met de bouw van de Plantagekerk op een ondergrond van gedempte gracht en Kleine Aa.

Ingebruikneming van Plantagekerk

Op 25 juli 1875 werd de kerk in gebruik genomen in aanwezigheid van de burgemeester van Zwolle en de commissaris der koningin in Overijssel. De voorzitter van de bouwcommissie stelde uitdrukkelijk dat het gebouw het resultaat was van de vereniging van 1869. De kerk werd dan ook gepresenteerd als een symbool van eenheid. Het gebouw moest getuigen dat “het beginsel, het welk vereenigt, krachtiger is dan het verschil dat scheidt”. Kerkenraad en bouwcommissie hadden dus een hoge pretentie met het nieuwe kerkgebouw.

Die hoge pretentie bleek ook uit het feit dat men een echte architect had ingeschakeld. De afgescheidenen waren altijd gewend om rechtstreeks naar een aannemer te gaan. Vooral goedkoop en doelmatig zijn vanouds de uitgangspunten van gereformeerde kerkbouw geweest. Alzo niet bij de Plantagekerk, hoewel… Pas in 1880 kwam er verwarming en toen duurde het nog een jaar voordat er een toiletvoorziening kwam. En in 1892 moest het torentje op de voorgevel worden afgebroken omdat de constructie te licht was.

De preekstoel stond centraal tegen de noordmuur, de lange zijde van het gebouw. De inrichting van de kerk was hierop gericht en zorgde voor een korte afstand tot het luisterende publiek. Met deze inrichting werd uitdrukking gegeven aan het ideaal van de Reformatie, waarbij het Woord een centraal plek vormde in de liturgie.
Eén interieurstuk nam men mee uit het voormalige kerkje van de Christelijke Afgescheiden Gemeente aan de Nieuwstraat: het orgel. Lange tijd is aangenomen dat dit orgel in 1866 is gebouwd. Bestudering van het orgelfront heeft evenwel uitgewezen dat dit moet dateren uit omstreeks 1845, hetgeen kan kloppen met bepaalde archiefgegevens. De precieze herkomst van het orgel wordt momenteel onderzocht in het kader van een algehele inventarisatie van historische orgels in Nederland.

In de jaren 40 van de vorige eeuw vonder onder de gereformeerden een scheiding plaats die de vrijmaking werd genoemd. De ‘vrijgemaakten’ mochten de Plantagekerk blijven gebruiken, welke het eigendom bleef van de ‘Synodaal Gerefomeerde Kerk’. Uiteindelijk werd de kerk in 1952 gekocht door de ‘vrijgemaakten’. Het interieur werd gemoderniseerd en op 15 maart 1954 werd de kerk feestelijk geopend. Het feest was echter niet van lange duur. Steeds meer gebreken kwamen tevoorschijn, ontstaan door aantasting van de paalfundering. Begin jaren 80 had de gemeente Zwolle plannen om het gebouw helemaal te slopen. Dit stuitte echter op veel verzet onder de bevolking, omdat kort daarvoor het Gouverneurshuis, dat kortbij de Plantagekerk stond, tot teleurstelling van veel Zwollenaren was gesloopt. Gelukkig was er ook aandacht voor jongere bouwkunst, daardoor werd o.a. de Plantagekerk aangewezen als monument uit deze periode. In 1991 kreeg de kerk de status van Rijksmonument, waardoor er extra financiën beschikbaar kwamen en de grootschalige restauratie mogelijk werd.

De funderingsproblemen werden opgelost door de houten palen te vervangen voor betonschroefpalen. Dit vernieuwen van de fundering werd gecombineerd met het onderkelderen van het hele gebouw, waardoor er aanzienlijke ruimte beschikbaar kwam voor diverse (kerkelijke) activiteiten. Na het herstel werd de opstelling licht aangepast, waardoor de banken in de verste hoeken schuin geplaatst werden voor een beter zicht op de nieuw aangeschafte preekstoel.

In 1994 werd de kerk heropend en sindsdien doet het gebouw in huidige staat dienst als kerkgebouw voor de Gereformeerd Vrijgemaakte kerk van Zwolle Centrum. Daarnaast wordt het gebouw voor verschillende andere doeleinden gebruikt, zoals concerten, symposia en tentoonstellingen.

Bron:  Flyer Team Erfgoed, gemeente Zwolle.

Waar vind je ons

Plantagekerk Zwolle
Ter Pelkwijkstraat 17
8011 SE Zwolle
  

Kom kennismaken! Routebeschrijving

Waar vind je ons

Plantagekerk Zwolle
Ter Pelkwijkstraat 17
8011 SE Zwolle

Kom kennismaken! Routebeschrijving