Skip to main content

Auteur: Jos Douma

2 juli 2024 – 25 juli 2025: Seizoen van geestelijke opbouw?

Jos Douma | Dinsdag 2 juli 2024

Lieve gemeenteleden, vandaag is het 2 juli 2024. Dat is precies 150 jaar nadat de eerste steen van de Plantagekerk is gelegd! 

Dit leek mij een goed moment om hier op Plantagenet iets met jullie te delen, mee als voorbereiding op komende zondag. 

Ik geloof namelijk dat zo’n herdenkingsmoment ook een van God gegeven momentum kan zijn, om stil te staan bij wat nu de kern van ons gemeente zijn in de Plantagekerk is.

Storytelling

In de voorbije weken had ik een studieverlof. Ik heb me vooral verdiept in het thema storytelling om de kracht van het vertellen van verhalen te (her)ontdekken en om opnieuw te beseffen dat de Bijbelse geschriften vol van verhalen zijn. Sterker nog: in de kerk vertellen we elkaar het Verhaal van God dat een verbinding aangaat met onze levensverhalen. 

Het ging ook over de vraag hoe bijna alle verhalen zijn opgebouwd, namelijk in twaalf stappen. Het voert wat te ver omdat hier nu uit de doeken te doen, maar het was voor mij een mooie ontdekking dat verhalen altijd een hoofdpersoon kennen, die wordt uitgedaagd om uit haar of zijn gewone leven te stappen in een nieuwe wereld vol avontuur, dat er vaak een mentor is die de hoofdpersoon helpt, dat er een lange weg volgt met veel tegenslagen en strijd met tegenstanders, dat er een dieptepunt komt en dat de hoofdpersoon daaruit dan veranderd tevoorschijn komt, om de ‘schat’ die hij of zij heeft gevonden te gaan delen bij de terugkeer in de gewone wereld. 

Verhalen gaan dus over verandering! Gaat ook ons persoonlijke en gezamenlijke geloofsverhaal niet altijd over verandering? En welke verhalen herbergt de Plantagekerk? Vertelt het gebouw misschien ook een eigen verhaal?

Plantagekerk: levend water en rust

Tegelijk ging de bezinning in mijn studieverlof ook steeds richting 150 jaar Plantagekerk. Wat betekent zo’n moment? Hoe is ons kerkgebouw eigenlijk tot stand gekomen? Wat is kenmerkend voor de plek waar de kerk staat?

Boeiend om te weten: de Plantagekerk staat op de plek waar vroeger de Grote Aa de stad Zwolle binnen stroomde. De rivier hoort dus bij de kerk: ‘Rivieren van levend water zullen stromen uit het binnenste van wie in Jezus gelooft’ (Johannes 7:38). 

En ons kerkgebouw is genoemd naar het stadspark (in die tijd ‘plantage’ genoemd) dat was aangelegd op de oude stadswallen, als plek waar de inwoners van de stad konden wandelen, onthaasten en tot rust komen. Die ontspanning en rust zijn dus ook heel passend bij de Plantagekerk: ‘Kom naar Mij, jullie die vermoeid zijn en onder lasten gebukt gaan, dan zal Ik jullie rust geven’ (Matteüs 11:28).

Groeien

De afgelopen weken werd ik ook weer stilgezet bij ons ‘Gemeentemotto’: “Samen volledig toegroeien naar Christus”. Dat motto hebben we in 2017 gekozen  als leidraad voor ons gemeente zijn. En ik ontdekte weer hoe belangrijk het is om zo’n leidraad te hebben. Want er is veel dat veranderd is en veel wat aan het veranderen is. En het is niet altijd gemakkelijk om elkaar dan vast te houden en niet kwijt te raken. En dan is het goed om een soort ankerpunt, een ijkpunt te hebben waar we steeds naar terug kunnen gaan: “Samen volledig toegroeien naar Christus”.

Nu we stilstaan bij 150 jaar Plantagekerk, is het ook een mooi moment om het hier weer expliciet over te hebben. Om te ontdekken wat we daar precies mee bedoelen. Om te ontdekken wat God ons hierin wil geven. Om te ontdekken hoe de Geest deze woorden uit Efeziërs 4 wil gebruiken om ons gemeente zijn richting te geven. Zondag zal ik daarover nog wat meer zeggen.

Dominee Willem Hendrik Gispen

In mijn studieverlof ben ik ook wat in de geschiedenis van de Plantagekerk gedoken, vooral het eerste begin. En ik ben begonnen bij de naam die op de eerste steen van de Plantagekerk staat: Ds. W.H. Gispen. Wie is die man? Kunnen we die naam die in het steen van ons kerkgebouw gebeiteld staat waar een gezicht geven?

eerstesteen

En dat kan! Willem Gispen was een bijzondere predikant, namelijk ‘op artikel 8’. Dat verwijst naar een artikel in de oude kerkorde waarin staat dat mannen (over vrouwen ging het toen nog niet) die geen theologische opleiding hebben genoten maar wel bijzondere gaven hebben ook predikant kunnen worden. 

In de taal van toen: “Men zal geen schoolmeesters, handwerkslieden of anderen, die niet gestudeerd hebben, tot het predikambt toelaten, tenzij dat men verzekerd is van hun singuliere gaven, godzaligheid, ootmoedigheid, zedigheid, goed verstand en discretie, mitsgaders gaven van welsprekendheid.”

Efeziërs 4

Zo’n dominee was Willem Gispen. Het boek dat over hem werd gepubliceerd in 1933 (100 jaar na zijn geboorte) heeft als titel dan ook: “Een man van singuliere gaven. Ds W.H. Gispen (1833-1909) in zijn leven en werken geschetst” van J.C. Rullman (beschikbaar als pdf op internet, maar ik heb ook antiquarisch een exemplaar besteld).

In 1873 kwam hij vanuit Kampen naar Zwolle. En ik vond het mooi en ontroerend te ontdekken dat hij in zijn intredepreek op 11 mei 1873 in Zwolle in een aantal zinnen ook iets zegt over de thematiek van Efeziërs 4:12-16 waaraan ons gemeentemotto ook is ontleend (ik daag je nu uit om het ouderwetse Nederlands dat volgt toch even tot je te laten komen): 

“Wij prediken om de gemeente in haar geheel, en elk lid in het bijzonder, in haar historische verschijning nader te brengen aan haar ideaal. Zij moet het in de wereld reeds tonen, dat het beginsel van een nieuw Leven in haar is, dat het verheerlijkte leven van de uit de dood opgestane Zaligmaker haar beheerst, en haar zoeken doet de dingen, die boven zijn. Met dit doel voor ogen wordt het woord der waarheid in de gemeente aan allen gepredikt, om ze allen te volmaken en te brengen tot de kennis van de Zoon van God, ze op te voeren tot de maat der grootheid, der volheid van Christus.” 

Het nieuwe Leven is al in ons

Als ik dat in een paar eenvoudige Nederlandse zinnen vertaal, doe ik dat zo:

Het nieuwe leven van Christus ís al in ons!

Preken hebben als doel om die waarheid steeds weer te ontdekken!

Zo groeien we in de kennis van Jezus en worden we meer en meer volwassen in Christus!

“Samen volledig toegroeien naar Christus.” 

Ik vind het mooi om te zien dat dat de boodschap was die klonk uit de mond van de eerste voorganger in de Plantagekerk. Daar is nog veel meer over te vertellen, maar dat kan nu niet hier.

Seizoen van geestelijke opbouw: 2024-2025

Ik schrijf dit hele verhaal eigenlijk om te delen dat ik voor mezelf besloten heb om de periode van 2 juli 2024 (eerste steen Plantagekerk 1874) tot 25 juli 2025 (in gebruik name Plantagekerk voor de eredienst 1875) voor mij persoonlijk een seizoen van geestelijke vernieuwing te laten zijn vanuit “Samen volledig toegroeien naar Christus”.

Het ‘samen’ kan wat mij betreft alleen maar echt vorm krijgen als we er ook ‘persoonlijk’ mee bezig zijn. 

De Weg volgen

Een recent boek dat ik las in mijn studieverlof (dat tegelijk ook een bezinningsperiode werd), heeft me daarin sterk gestimuleerd: ‘De Weg volgen. Bij Jezus zijn, op Jezus lijken, als Jezus leven’ van John Mark Comer, een Amerikaanse auteur die door christelijke millennials in Amerika en inmiddels ook in Nederland veel wordt gelezen.

Dat is wat ik graag wil:

Bij Jezus zijn
Op Jezus lijken
Als Jezus leven

En dat vind ik ook een mooie en concrete ‘vertaling’ van: “Samen volledig toegroeien naar Christus”. 

Concreter, praktischer

Want ik besef goed dat dat ook concreter en praktischer moet worden. Anders blijft het een mooie maar vage bijbelse slogan die niet werkelijk helpt om een proces van verandering (metanoia: inkeer, bekering, innerlijke vernieuwing) te beleven.

Zou je ook een seizoen van geestelijke vernieuwing willen beleven, geïnspireerd door de periode van de fysieke bouw van de Plantagekerk?

Van fysiek gebouw naar geestelijke opbouw

Ik eindig hier. Zondag zal ik deze thematiek ook aanraken. En ik neem me voor om in het nieuwe seizoen hier op Plantagenet ook regelmatig wat meer persoonlijk over te schrijven.

Voor nu: ik hoop dat we zondag een feestelijke dienst hebben! Een dienst die ons helpt om geïnspireerd door de bouw van ons kerkgebouw 150 jaar geleden nu open te staan voor een geestelijk vernieuwingsproces vanuit de woorden die de Geest spreekt: “Samen volledig toegroeien naar Christus”.

Jos Douma
Dinsdag 2 juli 2024

De Plantagekerk viert mijlpaal met complete feestweek: ‘Bijzonder dat we er nog zijn’

De Plantagekerk bestaat 150 jaar en dat laat de gemeente niet geruisloos passeren. Met een heuse feestweek staan de leden stil bij het feit dat de kerk, ondanks woelige en veranderende tijden, nog steeds recht overeind staat.

Pieter Steenbergen, De Stentor 25 juni 2024Foto © Frans Paalman

Over verandering gesproken, de rode draad van dit artikel: de beladen naam Gereformeerd vrijgemaakt is mei vorig jaar vervangen door Nederlandse Gereformeerde Kerken. Daarmee is de kerkbreuk uit de zestiger jaren van de vorige eeuw, feitelijk weer ongedaan gemaakt. ,,Dat ging over zaken die toen heel belangrijk waren, maar waarover nu nauwelijks meer verschil van mening bestaat. Er zijn alleen nog culturele verschillen”, zegt dominee Jos Douma, sinds 2013 verbonden aan de beeldbepalende kerk tegenover het Ter Pelkwijkpark.

Daar waar veel kerken worden afgebroken of een herbestemming krijgen prijst de Plantagekerk zich gelukkig met meer dan duizend leden. ,,Veelal jonge mensen, twintigers, dertigers. Bijzonder dat we er nog zijn, misschien is dat wel de kern van wat we de eerste week van juli vieren.”

Sloop

Het gebouw zelf werd in de jaren negentig van de slopershamer gered. ,,De kerk verkeerde in hele slechte staat, waarop werd overwogen om het af te breken. De lokale bevolking zat daar echter niet op te wachten, er werd in die tijd veel gesloopt door de gemeente, waarop is besloten om het tot monument te bestempelen”, vertelt Douma die voor het jubileum de geschiedenis van de kerk is ingedoken.

,,De Plantagekerk is ontstaan als een oecumenisch project van drie kerken die van elkaar gescheiden waren, elkaar weer vonden (1869) en dat tot uitdrukking brachten door samen een nieuw kerkgebouw neer te zetten. In 1874 is de eerste steen gelegd onder leiding van de predikant van toen, ds. Willem Hendrik Gispen, zo ging dat in die tijd. Zijn naam staat vermeld op de eerste steen die is gelegd. De bouw kostte 50.000 gulden en werd door eigen leden en leden van andere kerken bij elkaar gebracht, ook heel bijzonder.”

Leiderschap

Dat een dominee voorzitter is van de bouwcommissie is nu ondenkbaar. De kerk van tegenwoordig leunt en steunt nu op gedeeld leiderschap. ,,De rol van voorganger is door jaren heen veranderd, veel minder prominent. De dominee is niet meer de eerste die je belt als er iets gebeurt. En de preken zijn korter, zeker sinds corona, toen diensten digitaal plaats vonden.”

Een claim op de exclusieve waarheid, een verwijt dat met name de vrijgemaakten nogal eens werd gemaakt, is verleden tijd. ,,Het evangelie draait voor mij vooral om wat voor mens je wilt zijn, zingeving, waarachtig leven. Het is karaktervormend, waarbij de bijbel vooral gelezen wordt binnen de context van de tijd. Ik probeer vooral te inspireren om met Jezus te leven. De boodschap dat een mens zondig is en een redder nodig heeft, krijgt minder de nadruk.”

Kansel

Een grote verandering dus, zoals Douma ook niet meer het woord predikt vanaf de kansel. ,,Dat doe ik sinds 2016 al niet meer, destijds op eigen initiatief, maar meer kerken doen dat. Ik heb een hekel aan symbolen die afstand scheppen. Momenteel beraden we ons op wat we met de kansel willen doen. Het orgel komt ook niet veel meer aan bod, meestal speelt er een band.”

Als lid van de vrijgemaakte familie maakte de Plantagekerk de draai van gesloten naar open. Niet langer los van de samenleving, maar de armen gespreid, van exclusief naar inclusief. ,,De Aanloop is daarvan een voorbeeld, waarbij iedereen die het wat minder heeft op donderdagavond kan komen eten. En sinds kort participeren we in een initiatief waarbij voorbijgangers op de Menistenbrug een kop koffie kunnen drinken en een praatje maken”, somt Douma op.

Het eeuwenoude pand wordt steeds vaker buiten de zondag gebruikt, vooral voor concerten. ,,Onze koster is zeer actief met het verhuren van ons kerkgebouw.”

Kijk voor meer informatie op plantagekerkzwolle.nl/150jaar.

Voor voedsel, koffie en een praatje kun je nu bij Zwolse brugwachtershuisjes terecht

Wie zin heeft in een (gratis) kop koffie of thee, kan sinds kort terecht bij het brugwachtershuisje op de Menistenbrug. Het initiatief komt van buurtbewoner Ineke Meulman, die hierin samenwerkt met de Plantagekerk.

Tekst: Pieter Steenbergen | Foto: (c) Frans Paalman
Bron | Met toestemming hier overgenomen

Meulman woont ruim tien jaar in de Menistenflat. ,,Ik kijk vanuit mijn woning op de brug uit. Het huisje heeft een uitstraling die mij aanspreekt. Het staat er maar te staan, wordt maar heel weinig gebruikt. Het zou mooi zijn wanneer het huisje meer een functie krijgt in het dagelijkse leven. Ik dacht aan een koffiemoment en dat heeft de Plantagekerk geadopteerd”, vertelt ze deze vrijdagmorgen onder een behaaglijk zonnetje.

Predikant Jos Douma hoefde niet lang na te denken. ,,We zijn 5 april begonnen en hopen de hele zomer door te gaan. Het gaat om twee uurtjes per week op de vrijdagochtend. We vinden het belangrijk om een ontmoetingsplekje te creëren in een gepolariseerde samenleving, waar de tegenstellingen steeds groter worden. Een groot ideaal inderdaad, in een klein vormpje.” Meulman: ,,Laagdrempelig en eenvoudig te organiseren. Vorige week regende het, toen hebben we binnen gezeten.”

Druk

Volgens Meulman bedoeld voor spontane aanloop. ,,Dit is een druk punt, al zullen vooral mensen uit de buurt hier gebruik van maken. We halen de sleutel op bij het Sprint Lyceum van Deltion, beheerder van de huisjes. Het is de bedoeling dat studenten gaan meehelpen, zo hebben we met de school afgesproken. Denk aan studenten van de opleiding maatschappelijk werk. Zij leren hier mensen aan te spreken. Deltion-studenten van de opleiding Beeldbureau hebben een logo en een banner ontworpen, die vanaf volgende week op straat zullen staan.”

Het gaat mij vooral om het initiatief, we hopen dat meer mensen vanuit de kerk en flat aanhaken

Jos Douma, Predikant

Douma zal er na verloop van tijd weer uitstappen. ,,Het gaat mij vooral om het initiatief, we hopen dat meer mensen vanuit de kerk en flat aanhaken. We vinden het belangrijk om als kerk maatschappelijk betrokken te zijn. We hebben bijvoorbeeld een werkgroep, Vredesstichters, een Bijbelse term en christelijk uitgangspunt, verwijzend naar de Bergrede. Daar past dit initiatief goed in.”

De koffiepotten zijn er deze ochtend door heen gegaan. ,,We hebben bijgezet”, zegt Meulman, die ook koeken in de aanbieding heeft. ,,Doen jullie dit omdat er kermis is of zo”, zegt een vrouw verwijzend naar de Turfmarkt. Een bakkie troost gaat er wel in, haar partner slaat het aanbod beleefd af. Verbinding creëren op straat spreekt de vrouw wel aan. ,,Dat is toch leuk. Zo leer je ook een beetje mensen kennen.”

Broodhuisje

Het brugwachtershuisje op de Schoenkuipenbrug, even verderop, wordt momenteel ook al ten dienste van de samenleving ingezet. Op initiatief van de Oosterkerk wordt hier elke donderdagmiddag voedsel uitgereikt. De kerk wil hierop geen nadere toelichting geven, maar volgens de huismeester van het Sprint Lyceum loopt dit goed. ,,De man die dat organiseert is heel enthousiast. Ik geloof dat er genoeg vraag naar is.”

Beide huisjes, niet meer in functie sinds bruggen op afstand worden bediend, zijn in de loop der jaren voor meerdere doeleinden gebruikt. Dat begon in 2015 onder de titel ‘Waar wacht je op’, met meer dan dertig sociale initiatieven in twee jaar, variërend van huisje voor een troostdichter tot koffiecafé, datingplek en meditatieruimte.

De huisjes waren verder onderdeel van de expositie PROTO Art & Design Expo en het project SPOT ON!, ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van Stichting Brugwachtershuisjes. Een poëtische lichtkunstproject om aandacht te geven aan dit culturele erfgoed.

Foto: Frans Paalman, De Stentor